کبد چرب چیست؟ سیر تا پیاز کبد چرب

کبد چرب چیست ؟

من چیزهایی را می‌دانم که حتی خود شما از آن بی‌خبرید!
سبک زندگی شما چه بخواهید، چه نخواهید تغییر کرده و شما در خطر ابتلا به کبد چرب قرار دارید. تقصیر از شما نیست. شما هم قربانی هستید. اما هنوز توانایی این را دارید که از آن پیشگیری کنید و یا حداقل بدون صرف هزینه و اتلاف وقت، به راحتی در خانه خودتان را درمان کنید.

ما این مقاله را گردآوردی کرده‌ایم برای اینکه سیر تا پیاز کبد چرب را برایتان بگوییم و از آنچه که خبر ندارید آگاهتان کنیم. خواندن این مقاله به شما کمک می‌کند تا:

کبد چرب و انواع آن را بشناسید،
✔ علائم آن را شناسایی کنید،
✔ با علل بروز کبد چرب آشنا شوید،
✔ راه‌های پیشگیری از آن را بیاموزید،
✔ خوراکی‌های مفید و مضر را شناسایی کرده و کبد چرب را در خانه درمان کنید.

 

کبد چرب چیست؟

اگر بخواهیم تعریفی علمی و تخصصی از این عارضه ارائه دهیم، باید آن را چنین تعریف کرد:

«کبد چرب یا (FATTY LIVER) در اصل به تجمع بیش از حد واکوئول‌های چربی در کبد گفته می‌شود که اغلب با مشاهده‌ی التهاب کبد، تشخیص داده می‌شود.»

این تجمع در اکثر مواقع برگشت‌پذیر بوده و به معنای درمان شدن کبد چرب است. به زبان ساده‌تر، اگر چربی در کبد رسوب کند، منجر به بروز کبد چرب می‌شود، البته وجود چربی در بافت‌های کبدی امری طبیعی است، اما اگر درصد این چربی از ۵ تا ۱۰ درصد وزن کبد را اشغال کند، آن زمان است که می‌گوییم فرد دچار بیماری کبد چرب شده. کبد چرب معمولا علائمی ندارد و در سطوح پایین‌تر، معمولا خطرناک نیست، اما با پیشروی و افزایش سطوح تجمع چربی، می‌تواند حتی کشنده هم باشد.

کبد چرب معمولا بین افراد بین ۴۰ تا ۶۰ سال رخ می‌دهد،

✔ این بیماری در این سنین شایع‌تر است، ولی می‌تواند در هر سنی (از بالای ۱۰ سال) هم در فرد بروز کند.

✔ بیشتر زنان را مبتلا می‌کند.

نشانه های کبد چرب در زنان

✔ کبد چرب یک بیماری مزمن است و تا سال‌های سال با بیمار باقی خواهند ماند، یعنی فرد بیمار باید سبک زندگی‌اش را با این بیماری وفق دهد.

✔ این بیماری از نظر سطوح تجمع چربی و خطر‌آفرینی، به چهار سطح (GRADE) تقسیم بندی می‌شود و انواع مختلفی دارد، از جمله: کبد چرب الکلی، کبد چرب غیرالکلی و کبد چرب بارداری.

 

انواع کبد چرب

همانطور که ذکر شد، کبد چرب، چهار گرید یا سطح متفاوت دارد. گذشته از آن، به سه نوع عمده نیز تقسیم‌بندی می‌شود.

 

🔹 کبد چرب الکلی(ALFD)

همانطور که از نامش پیداست، این نوع از کبد چرب زمانی رخ می‌دهد که فرد در مصرف نوشیدنی‌های الکلی زیاده‌روی کند، در این صورت کبد دیگر قادر به شکستن واکوئول‌های چربی نیست و در نتیجه چربی در کبد تجمع کرده و منجر به بروز بیمار می‌شود.

این نوع از این عارضه، در مراحل و سطوح ابتدایی قرار دارد و به راحتی قابل درمان است، تنها کافی است که فرد از مصرف الکل خودداری کرده و در این صورت کبد خود به خود بهبود پیدا می‌کند، اما در غیر این صورت، کبد چرب پیشرفت کرده و در نهایت به سیروز کبدی منجر می‌شود.

 

🔹 کبد چرب غیرالکلی(NAFLD)

این نوع از کبد چرب همانطور که از نامش پیداست، ارتباطی با مصرف الکل ندارد، و عواملی غیر از آن منجر به بروز این عارضه می‌شوند. در این نوع هم درست مثل نوع قبلی، کبد از شکستن واکوئول‌های چربی باز می‌ماند و چربی در کبد تجمع کرده و ۱۰ درصد وزن آن را اشغال می‌کند.

این نوع از کبد چرب به چهار سطح تقسیم شده و در مراحل شدید و پیشرفته‌تر به زخم، سیروز و یا نارسایی کبدی منجر می‌شود.

 

🔹 کبد چرب بارداری(AFLP)

این نوع از کبد چرب نسبت به دو نوع قبلی نادرتر بوده، اما به هر حال، در بعضی موارد در هنگام بارداری رخ می‌دهد و می‌تواند خطراتی را هم برای مادر و هم برای فرزند به دنبال داشته باشد. دلیل بروز کبد چرب در دوران بارداری چندان مشخص نیست اما بعضی متخصصان، علت آن را به هورمون‌های دوره‌ی بارداری ربط می‌دهند. این نوع کبد چرب، معمولا در سه ماه سوم خودش را نشان می‌دهد و پس از زایمان، کم‌کم بهبود پیدا می‌کند.

 

سطوح مختلف کبد چرب

پیشتر اشاره کردیم که کبد چرب دارای سطوح یا گریدهای مختلفی است. با توجه به میزان پیشرفتگی، به چهار سطح مختلف تقسیم بندی می‌شود: از یک الی چهار، که در آن هر گرید یا سطح، شدت بیماری نسبت به گرید یا سطح قبلی بیشتر است.

۱٫ گرید یک، ساده‌ترین و پیش‌پا افتاده‌ترین سطح کبد چرب است که تنها با افزایش تحرک و بهبود الگوی تغذیه، به آسانی قابل درمان است.

۲٫ در گرید دوم، اوضاع کمی پیچیده‌تر از گرید اول است و معمولا با تشخیص پزشک، دارو نیز تجویز می‌شود، البته رژیم غذایی نیز یکی از عوامل مهم در درمان سطح دوم کبد چرب است.

۳٫ گرید سوم اما، زنگ خطر است؛ در این مرحله بیماری کبد چرب به شدت پیشرفت کرده و علائم خودش را آشکارا نشان می‌دهد. در این سطح بیمار مجبور است سبک زندگی خود را به کل تغییر دهد و بر اساس این عارضه، از رژیم غذایی و برنامه‌ی ورزشی سفت و سختی پیروی کند.

۴٫ گرید چهارم، اوج این بیماری کبد چرب است، که در آن کبد به شدت آسیب دیده و اصطلاحا فرد به سیروز کبدی مبتلا شده. در این مورد فرد سریعا نیاز به پیوند کبد خواهد داشت و در صورت کوتاهی، ممکن است به مرگ بیمار هم منجر شود.

سطوح مختلف کبد چرب

 

علل بروز کبد چرب

عمده‌ترین و اصلی‌ترین علت بروز کبد چرب، سبک زندگی ناسالم و ناصحیح است. این سبک زندگی ناسالم، خود شامل:

✔ تغذیه‌ی نادرست،
✔ مصرف بی‌رویه و خودسرانه‌ی داروها،
✔ کم تحرکی
✔ استرس و اضطراب یا به قول خودمان همان حرص و جوش، می‌باشد.

از بین این عوامل، دو عامل تغذیه‌ی نادرست و کم تحرکی، خود منجر به چاقی می‌شوند، که خود چاقی مفرط هم در اصل، یکی از عوامل بروز کبد چرب است. اکثر بیمارانی که به کبد چرب مبتلا هستند، معمولا چاق بوده و اضافه وزن دارند.

چاقی و اضافه وزن در نتیجه، کلسترول خون و چربی‌های اشباع را در بدن افزایش می‌دهند و نتیجتا، شانس ابتلا به کبد چرب را هم بیشتر می‌کنند.

گذشته از این‌ها، عوامل دیگری نیز در بروز کبد چرب دخیل‌اند، من جمله:

✔ دیابت،
✔ سوءتغذیه،
✔ کاهش و یا افزایش ناگهانی وزن،
✔ گرسنگی‌های طولانی مدت (مثل روزه گرفتن)،
✔ برداشتن کیسه صفرا،
✔ جراحی لوزالمعده،
✔ مصرف داروهای هورمونی (مثل استروژن یا کورتون)

و بعضی از اختلالات مادرزادی هم در ابتلای فرد به بیماری کبد چرب موثرند و خطر دچار شدن به آن را افزایش می‌دهند. بعضی از بیماری‌ها هم هستند که، که کبد چرب، به عنوان عوارض آن بیماری در بدن فرد بیمار بروز می‌کند؛ مثلا در افرادی که کلسترول بالایی دارند (چاق هستند)، افرادی که سطح تریگلیسیرید در خونشان بالاست، افرادی که به بیماری‌هایی چون سندروم متابولیک، سندروم تخمدان پلی‌کیستیک، آپنه و یا دیابت نوع دو مبتلا هستند و یا افرادی که از کم‌کاری غده تیروئید یا هیپوفیز رنج می‌برند، بیشتر در معرض ابتلا به بیماری کبد چرب قرار دارند.

 

علائم کبد چرب

کمی قبل‌تر مطرح کردیم که بیماری کبد چرب، معمولا علائم آشکاری، خصوصا در گریدهای پایین‌تر، به همراه ندارد. به همین دلیل ممکن است در ابتدا تشخیص این بیماری کمی سخت به نظر برسد. شاید تنها علائم کبد چرب در سطوح پایین، درد در ناحیه شکم باشد ولی هر چه کبد چرب پیشرفت کند، علائم بیشتری نیز از آن بروز خواهند کرد. مثلا در گرید سوم و چهارم که شدیدترین گریدهای این بیماری هستند، علائم زیر در بیمار، به چشم خواهند خورد:

علل بروز کبد چرب

✔ کاهش اشتها و یا بعضا بی‌اشتهایی

✔ از دست دادن وزن

✔ ضعف، خستگی و خواب‌آلودگی و یا گیجی، عدم تمرکز

✔ احساس در خارش دائمی پوست

✔ زرد شدن سفیدی چشم و یا پوست بدن

✔ در مواردی خونریزی بینی

✔ درد و تورم در شکم، خصوصا ناحیه‌ی کبد

✔ تورم و آماس پاها

✔ افزایش سایز سینه‌ی مردان

 

تشخیص کبد چرب

اکثر مواقع می‌توان اینگونه قلمداد کرد که تشخیص بیماری کبد چرب، کاملا اتفاقی بوده باشد. مثلا در مواردی فرد برای چک‌آپ سالانه به پزشک مراجعه می‌کند و در طی یک آزمایش، یا در نتیجه‌ی یک سونوگرافی، آثاری چند از این بیماری مشاهده شود.

یا اینکه فرد مبتلا به کبد چرب، علائمی از این بیماری در خود می‌یابد و به پزشک مراجعه می‌کند و بعدا، با بررسی‌ها و آزمایشات بیشتر، ابتلای فرد به بیماری کبد چرب، اثبات می‌شود. به زبان دیگر، می‌توان ترتیبی ساده برای تشخیص این بیماری ارائه داد:

۱٫ فرد، متوجه علائم آشکار کبد چرب می‌شود و به پزشک مراجعه می‌کند، یا به صورت تصادفی، علائم این بیماری را در نتیجه‌ی آزمایش‌های دیگر متوجه می‌شود. به طور مثال، هنگام دریافت جواب آزمایش خون، متوجه‌ی بالا رفتن آنزیم‌های کبدی می‌شوند.

۲٫ فرد به پزشک مراجعه می‌کند، پزشک، شرح حال بیمار، سبک زندگی، عادات غذایی، سابقه‌ی خانوادگی و یا داروهایی را که توسط بیمار مصرف می‌شوند را بررسی می‌کند. و یا برای تشخیص بالینی، بدن (شکم) بیمار را معاینه می‌کند اگر اندازه‌ی کبد افزایش پیدا کرده باشد، ممکن با این روش قابل تشخیص باشد.

۳٫ در مرحله‌ی بعدی، پزشک برای تشخیص بهتر و دقیق‌تر کبد چرب، آزمایش خون و یا آزمایش‌های تصویری، همچون سونوگرافی، سی‌تی‌اسکن و MRI را تجویز می‌کند. آزمایش خون، معمولا آزمایش (ALT) و (AST)است که برای بررسی آنزیم‌های کبدی انجام می‌پذیرد.

۴٫ بهترین و دقیق‌ترین راه برای تشخیص کبد چرب، بایوپسی و یا نمونه برداری کبدی است، که صد در صد ابتلا به این بیماری را برای شما مشخص می‌سازد. این روش معمولا برای گریدهای بالاتر و سطوح شدیدتر و پیشرفته‌تر این بیماری به کار می‌رود.

 

پیشگیری و درمان کبد چرب

شاید بتوان به طور قطع به این نکته اعتراف کرد که سطوح پایین کبد چرب را، به راحتی و بدون دردسر می‌توان در خانه هم درمان کرد. قبل‌تر از سبک زندگی نادرست حرف زدیم و آن را عمده‌ترین عامل بروز کبد چرب دانستیم.

روش‌های پیشگیری از کبد چرب بدین قرار است:

🔹 مفیدترین رویکردی که می‌توان با آن، این بیماری را ریشه‌کن کرد، از بین بردن عوامل به وجود آورنده‌ی آن است؛
یعنی بازگشت به یک سبک زندگی سالم و اصلاح و ساخت‌ عادت‌های سالم.

🔹 با اصلاح تغذیه، مصرف مواد غذایی مفید و کم کالری، ورزش و تحرک

🔹 کاهش مصرف الکل

🔹 کم کردن وزن به راحتی می‌توان از کبد چرب خلاص شد.

البته باید توجه داشت که کاهش وزن ناگهانی، بر روند بهبودی کبد چرب تاثیر سوء داشته و ممکن است حتی آن را تشدید کند.
گفتیم که برای درمان کبد چرب، معمولا باید اختلالاتی را که منجر به برزو این بیماری می‌شوند از بین برد. اما در بعضی موارد هم (مثلا در سطوح بالاتر) ممکن است پزشک برای درمان بیمار، دارو هم تجویز کند.

در گریدهای پایین‌تر، داروی تجویز شده، به روند درمان، در کنار رژیم و ورزش توصیه می‌شود؛ یعنی اصل بر همان تغییر سبک زندگی است و دارو برای اطمینان از بهبودی کامل کبد چرب توصیه می‌شود.
در سال‌های اخیر برای درمان این بیماری، داروهایی چون متفورمین هم تجویز می‌شوند که البته اثربخشی آنها هنوز اثبات نشده. در سطوح شدید و پیشرفته (گرید چهار)، که کبد چرب، تبدیل به سیروز کبدی شده است، متاسفانه عملکرد کبد مختل و یا به طور کل متوقف می‌شود. در این شرایط حاد، معمولا تنها درمانی که پیشنهاد می‌شود، پیوند کبدی خواهد بود.

 

رژیم غذایی؛ خوراکی‌های مفید و مضر

در قسمت قبل اشاره کردیم که تغییر رژیم و عادت‌های غذایی، یکی از عمده‌ترین و آسان‌ترین راه‌ها برای درمان و یا پیگشیری از بروز کبد چرب است. در گرید اول و دوم، تنها با ترک مصرف چند خوراکی خاص و جایگزین کردن آنها با مواد مغذی و مفید، می‌توان به درمان و بهبود این بیماری کمک کرد. در گرید سوم اما، پیروی از یک رژیم غذایی ویژه، برای درمان بیماری کبد چرب الزامی است.

 

برای بهبود و درمان کبد چرب، کافیست به چند توصیه‌ی ساده توجه کنید:

🔹 سعی کنید استفاده از میوه‌ها و سبزیجات، که سرشار از مواد مغذی و آنتی اکسیدان هستند را در برنامه‎ی غذایی خود بگنجانید.

🔹 از حبوبات و غلات بیشتری در غذایتان استفاده کنید.

🔹 مصرف شیرینی، برنج و نان سفید را کاهش دهید، یعنی به طور کلی کمتر از کربوهیدرات‌های تصفیه شده استفاده کنید.

🔹 استفاده از گوشت قرمز و محصولات حیوانی را محدود کنید، استفاده‌ی این قسم از مواد غذایی، علاوه بر افزایش ریسک کبد چرب، میزان اسید اوریک بدن را نیز افزایش می‌دهد.

🔹 از مصرف چربی‌های ترانس و چربی‌های اشباع به شدت خودداری کنید و از همه مهم‌تر، نوشیدن الکل را ترک کنید.

برای درمان کبد چرب، می‌توان از توصیه‌های طب سنتی هم بهره برد. طب سنتی، داروهای گیاهی و مواد غذایی مفیدی را برای درمان این بیماری در اختیارتان قرار می‌دهد.

مثلا:
✔ مصرف «آب پنیر» به دلیل وجود پروتئین‌هایی خاص در آن، بهبود و درمان کبد چرب را ۲۰ درصد افزایش می‌دهد.

✔ یا مثلا آنتی‌اکسیدان‌های موجود در «چای سبز»، به پاکسازی کبد و کاهش التهابات آن، کمک شایانی می‌کند.

✔ طبق آموزه‌های طب سنتی، «حجامت» نیز برای درمان و یا کنترل بیماری کبد چرب بسیار مفید واقع خواهد شد.

✔ از سایر خوراکی‌های مفید می‌توان مصرف این موارد را نام برد: خاکشیر، کاسنی، خارمریم، زردچوبه، زنجبیل، کاهو، ریشه گیاه بابا آدم و…

خوراکی های مفید برای درمان کبد چرب

 

سخن آخر در باب کبد چرب

این مقاله را به چشم یک هشدار برای سلامتی خود نگاه کنید. شما سیر تا پیاز کبد چرب را مطالعه کردید و آنچه که پزشکان با اخذ هزینه‌ی هنگفت در اختیارتان می‌گذاشتند، ما رایگان به شما ارائه دادیم!

حدود ۴۰ درصد از جمعیت ایران به کبد چرب مبتلا هستند، اما کبد چرب آنقدرها هم دیو دو سر نیست. گرچه اگر مانع پیشرفت آن نشویم، عوارض جبران ناپذیری را برایمان به بار خواهد آورد. درمان کبد چرب آسان است و حتی می‌توان در منزل نیز آن را به آسانی برطرف کرد، البته ممکن است این روند شاید تا سال‌ها نیز ادامه یابد. درحالی که می‌توان با تغییر و اصلاح عادت‌ها و تغذیه‌ی روزانه، این مقدار را به حداقل رساند. شاید وقت آن باشد که اندکی بیشتر به سبک زندگی‌تان بیندیشید و به فکر تغییر آن بیفتید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *